حمله آمریکا به ونزوئلا؛ سقوط مادورو یا آغاز یک بحران بین‌المللی تازه؟

   در پی انتشار گسترده گزارش‌ها درباره حملات نظامی ایالات متحده به کاراکاس، ونزوئلا بار دیگر به کانون یکی از پرتنش‌ترین بحران‌های ژئوپلیتیک سال‌های اخیر تبدیل شده است. هم‌زمان با گزارش‌هایی از شنیده‌شدن صدای انفجار و پرواز جنگنده‌ها بر فراز پایتخت، برخی رسانه‌ها و منابع غیررسمی مدعی شده‌اند که این عملیات فراتر از یک حمله محدود بوده و هدف اصلی آن، بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، بوده است. در روایت‌های جنجالی منتشرشده، ادعا می‌شود مادورو توسط بخشی از نیروهای داخلی و در ازای رقمی در حدود ۵۰ میلیون دلار عملاً «فروخته شده» و حملات هوایی نقش یک عملیات انحرافی را برای مشغول‌کردن ارتش ایفا کرده‌اند تا نیروهای ویژه آمریکا، از جمله دلتا فورس، بتوانند او را بازداشت کنند؛ ادعاهایی که تاکنون به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.

  در این میان، دونالد ترامپ با اظهاراتی بی‌سابقه اعلام کرده است که مادورو و همسرش بازداشت و به خارج از ونزوئلا منتقل شده‌اند؛ سخنانی که دولت کاراکاس آن را «جنگ روانی، دروغ‌پردازی و تجاوز آشکار به حاکمیت ملی» خوانده و به‌شدت رد کرده است. هم‌زمان، واکنش‌ها در آمریکای لاتین شدت گرفته و خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، با انتشار پیامی کوتاه در شبکه اکس نوشت: «آزادی در راه است»؛ عبارتی که بسیاری آن را اشاره‌ای تلویحی به پایان دوران مادورو تفسیر کرده‌اند.

  در صورت تثبیت سناریوی حذف مادورو از قدرت، نگاه‌ها به آینده سیاسی ونزوئلا دوخته شده است. بسیاری از تحلیل‌گران، ماریا کورینا ماچادو، رهبر شاخص اپوزیسیون را یکی از گزینه‌های اصلی رهبری دوره گذار می‌دانند؛ سیاستمداری که از شرکت در انتخابات ۲۰۲۴ منع شد و به‌جای خود از ادموندو گونزالس حمایت کرد؛ انتخاباتی که مخالفان، پیروزی قاطع خود در آن را اعلام کرده بودند. نام ماچادو همچنین در هفته‌های اخیر با گمانه‌زنی‌هایی درباره دریافت جایزه صلح نوبل مطرح شده و او را به چهره‌ای نمادین در اردوگاه مخالفان مادورو تبدیل کرده است.

  در سطح بین‌المللی، روسیه با لحنی تند به تحولات اخیر واکنش نشان داده است. وزارت خارجه این کشور با محکوم‌کردن آنچه «تجاوز مسلحانه آمریکا علیه ونزوئلا» خوانده، هرگونه «بهانه» برای توجیه چنین اقداماتی را غیرقابل قبول دانسته است. در بیانیه رسمی مسکو آمده است: «ما همبستگی خود را با مردم ونزوئلا و حمایت خود را از مسیر رهبری بولیواری با هدف حفاظت از منافع ملی و حاکمیت این کشور مجدداً تأیید می‌کنیم. آمریکای لاتین باید منطقه صلح باقی بماند.» روسیه همچنین هشدار داده است که در شرایط کنونی، جلوگیری از تشدید تنش‌ها و تمرکز بر راه‌حل‌های دیپلماتیک ضروری است و ونزوئلا باید بدون هرگونه دخالت خارجی، به‌ویژه مداخله نظامی، حق تعیین سرنوشت خود را حفظ کند.

  تحلیل‌گران معتقدند واکنش تند مسکو نشان می‌دهد که تحولات ونزوئلا دیگر صرفاً یک بحران داخلی یا منطقه‌ای نیست، بلکه می‌تواند به میدان تقابل غیرمستقیم قدرت‌های بزرگ تبدیل شود. حتی در صورت کنار رفتن مادورو، ونزوئلا با کشوری فرسوده از تحریم، شکاف‌های اجتماعی عمیق و رقابت سنگین بازیگران خارجی روبه‌رو خواهد بود؛ شرایطی که آینده این کشور را نه به سمت ثبات فوری، بلکه به سوی دوره‌ای پرریسک، ناپایدار و بالقوه انفجاری سوق می‌دهد.

نویسنده: شهاب دانا