آتش در قلب صنعت؛ وقتی یک کارخانه، یک شهر را به حالت اضطرار میبرد
هواپیمای آتشنشان ایلوشین به ماجرا، هرچند نشانهای از جدیبودن بحران است، اما خود پرسشی اساسی را پیش میکشد: چرا مهار آتش یک کارخانه لبنیاتی باید به عملیات هوایی در سطح بحرانهای ملی برسد؟ آیا استانداردهای ایمنی، فاصلهگذاری صنعتی و مدیریت ریسک در چنین واحدهایی اساساً رعایت شده است؟
آتشسوزی در کارخانه کاله آمل فقط یک حادثه صنعتی نبود؛ زنگ خطری بود که نشان داد چگونه یک واحد تولیدی بزرگ میتواند در چند ساعت، امنیت یک شهر را به تعلیق درآورد. تخلیه روستای سوتهکلا، آغاز روند تخلیه بیمارستان امامعلی و دستور خروج ساکنان و کسبه در شعاع هزار متری کارخانه، تصویری است که بیش از هر چیز، از ابعاد پنهان این حادثه خبر میدهد: بحرانی فراتر از آتش.
آنچه این آتشسوزی را نگرانکنندهتر میکند، نزدیکی مخازن گاز آمونیاک است؛ مادهای که در صورت انفجار یا نشت گسترده، میتواند به فاجعهای انسانی و زیستمحیطی بدل شود. اعتراف صریح رئیس آتشنشانی آمل به اینکه «تمرکز اصلی جلوگیری از سرایت آتش به مخازن آمونیاک است»، یعنی شهر تا آستانه یک سناریوی بسیار خطرناک پیش رفته است.
ورود هواپیمای آتشنشان ایلوشین به ماجرا، هرچند نشانهای از جدیبودن بحران است، اما خود پرسشی اساسی را پیش میکشد: چرا مهار آتش یک کارخانه لبنیاتی باید به عملیات هوایی در سطح بحرانهای ملی برسد؟ آیا استانداردهای ایمنی، فاصلهگذاری صنعتی و مدیریت ریسک در چنین واحدهایی اساساً رعایت شده است؟
نبود تلفات جانی تا این لحظه، خبر خوبی است؛ اما کافی نیست. تخلیه یک روستا و یک بیمارستان یعنی جان هزاران نفر بالقوه در معرض خطر بوده است. این حادثه بار دیگر ضعف مزمن در نظارت بر صنایع بزرگ، جانمایی کارخانهها در مجاورت بافت مسکونی و نبود شفافیت درباره مواد خطرناک ذخیرهشده را عیان میکند.
سؤال اصلی اینجاست:
اگر این آتش چند ساعت دیگر ادامه پیدا میکرد و به مخازن آمونیاک میرسید، چه کسی مسئول بود؟
شرکت؟ نهادهای نظارتی؟ یا همان چرخه همیشگی «حادثه شد، بررسی میکنیم»؟
گرچه هنوز هم ابهاماتی وجود دارد که این اتفاق افتاده یا نه...
آتش کاله شاید خاموش شود، اما اگر پاسخ روشنی برای این پرسشها داده نشود، بحران فقط به تعویق افتاده است. این حادثه آزمونی جدی برای مدیریت بحران، ایمنی صنعتی و مسئولیتپذیری نهادهای تصمیمگیر است؛ آزمونی که نتیجهاش فقط با مهار آتش مشخص نمیشود، بلکه با آنچه بعد از فروکشکردن دود اتفاق میافتد.
نویسنده: شهاب دانا