تهرانِ عمودی؛ تراژدی اجاره دادن پشتبامها
شهری که مردمش برای زنده ماندن به پشتبام پناه میبرند، بیش از هر چیز به سیاست مسکن، نظارت مؤثر و تصمیمهای شجاعانه نیاز دارد؛ قبل از آنکه کانکس، تعریف رسمی خانه در تهران شود.
بحران مسکن در تهران وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که دیگر نه پارکینگ و انباری، بلکه پشتبام ساختمانها هم به کالای درآمدزا تبدیل شدهاند. در هفتههای اخیر، آگهیهای رهن و اجاره کانکس در پشتبام با اجارههای ماهانه تا ۱۰ میلیون تومان در برخی محلههای پایتخت دستبهدست میشود؛ پدیدهای که بیش از آنکه خلاقیت اقتصادی باشد، نشانه فشار بیسابقه معیشتی است.
مسکن موقت، درآمد دائمی
کانکسهایی که روزی برای پروژههای عمرانی یا اسکان اضطراری استفاده میشدند، حالا به «واحد مسکونی» بدل شدهاند؛ واحدهایی بدون پایانکار، بدون استاندارد ایمنی و اغلب بدون انشعابات قانونی. با این حال، برای برخی مالکان، همین سازههای موقت به منبع درآمد ثابت تبدیل شدهاند؛ درآمدی که در مواردی با اجاره یک واحد کوچک برابری میکند.
در بازاری که قیمت اجاره خانه از توان بسیاری از مستأجران خارج شده، پشتبامها آخرین مرز عقبنشینی شهروندان از مفهوم «خانه» شدهاند.
شهرِ بیقانون یا قانونِ بیاثر؟
ساختوساز و سکونت در پشتبامها از نظر مقررات شهری، غیرقانونی محسوب میشود. اما رشد این پدیده نشان میدهد فاصلهای جدی میان قانون روی کاغذ و واقعیت خیابان وجود دارد. وقتی تقاضا برای سرپناه از عرضه رسمی پیشی میگیرد، شهر بهصورت خودجوش مسیرهای غیررسمی خلق میکند؛ حتی اگر این مسیرها ناامن، ناپایدار و پرخطر باشند.
کارشناسان شهری هشدار میدهند که سکونت کانکسی در پشتبامها، خطراتی چون آتشسوزی، ریزش سازه، برقگرفتگی و نبود راههای امدادرسانی را بهدنبال دارد؛ خطراتی که در صورت وقوع، مسئولیت آن میان مالک، شهرداری و نهادهای ناظر معلق میماند.
اجارهنشینی تا کجا عقب مینشیند؟
رواج اجاره کانکس در پشتبام، تنها یک پدیده اقتصادی نیست؛ نشانهای اجتماعی است. نشانه اینکه مفهوم «خانه» در تهران کوچکتر، موقتتر و بیکیفیتتر شده است. اگر دیروز حاشیه شهر مقصد اقشار کمدرآمد بود، امروز ارتفاع شهر هم به حاشیه رانده شده است.
این روند یک سؤال جدی را پیش میکشد:
اگر پشتبام هم به اجاره رفت، مرز بعدی کجاست؟
پشتبامها زنگ خطرند، نه فرصت
هرچند برخی مالکان از «درآمد جدید» حرف میزنند، اما واقعیت این است که اقتصاد مسکن وقتی به کانکسنشینی عمودی میرسد، وارد مرحله هشدار شده است. پشتبامها فرصت سرمایهگذاری نیستند؛ آینهایاند که عمق بحران را بیرحمانه نشان میدهند.
شهری که مردمش برای زنده ماندن به پشتبام پناه میبرند، بیش از هر چیز به سیاست مسکن، نظارت مؤثر و تصمیمهای شجاعانه نیاز دارد؛ قبل از آنکه کانکس، تعریف رسمی خانه در تهران شود.
نویسنده: لیلی کامیاب