صف ستارهها در ۲۰۲۶؛ جشنوارهها در اشغال غولها، سینمای ایران در حاشیه یا بازگشت؟
جشنوارههای بزرگ در حال تبدیلشدن به زمین بازی برندها هستند. اسمها، سابقهها و افتخارات پیشین بیش از خود فیلمها تعیینکننده شدهاند. در چنین فضایی، سینمای کشورهای پیرامونی از جمله ایران یا باید «استثنایی» باشد یا عملاً نادیده گرفته میشود.
سال ۲۰۲۶ برای جشنوارههای سینمایی سال شلوغی بهنظر میرسد؛ سالی که نامهای بزرگ سینمای جهان زودتر از همیشه صف کشیدهاند تا کن، ونیز و برلین را به میدان رقابت فیلمسازان مؤلف و غولهای جریان اصلی تبدیل کنند. رسانههایی مثل ددلاین از همین حالا فهرستی ارائه دادهاند که بیشتر شبیه ویترین تاریخ سینماست تا پیشبینی یک سال جشنوارهای.
از استیون اسپیلبرگ و کریستوفر نولان گرفته تا ایناریتو، فینچر، جیمز گری و روبن اسلوند؛ ترکیبی از سینمای پرهزینه، مؤلف و جشنوارهپسند که عملاً نفس جشنوارهها را میگیرد. وقتی «ادیسه» نولان، قسمت سوم Dune، فیلم تازه ایناریتو و بازگشت پاول پاولیکفسکی با پروژهای تاریخی درباره جنگ سرد در صف هستند، سؤال اصلی این نیست که کدام فیلم میدرخشد، بلکه این است: برای بقیه اصلاً جایی باقی میماند؟
در این میان، نگاهها در ایران دوباره به دو نام آشنا برمیگردد: مجید مجیدی و اصغر فرهادی.
بر اساس گمانهزنیها، «غذای نیمروز» مجید مجیدی میتواند شانس حضور در برلین را داشته باشد؛ جشنوارهای که همواره نسبت به سینمای انسانی و اخلاقمحور واکنش مثبتی نشان داده. اما مسئله اینجاست که سینمای مجیدی، با تمام اعتبار جهانیاش، سالهاست در مرز تکرار و نوستالژی حرکت میکند.
اگر «غذای نیمروز» قرار است دیده شود، باید فراتر از امضای قدیمی مجیدی برود؛ وگرنه در ازدحام آثار پرزرق و برق ۲۰۲۶، بهسادگی بلعیده میشود.
درباره فرهادی، ماجرا پیچیدهتر است. نام او هنوز برای جشنوارهها وسوسهکننده است، اما جایگاهش دیگر بدیهی نیست. پس از حاشیهها و فاصلهگرفتن بخشی از منتقدان، هر بازگشت احتمالی فرهادی نه فقط یک رویداد سینمایی، که یک آزمون حیثیتی است: آیا جشنوارهها هنوز همان اشتیاق سابق را دارند، یا فرهادی باید برای جایگاهش دوباره بجنگد؟
نکته مهمتر اما این است: جشنوارههای بزرگ در حال تبدیلشدن به زمین بازی برندها هستند. اسمها، سابقهها و افتخارات پیشین بیش از خود فیلمها تعیینکننده شدهاند. در چنین فضایی، سینمای کشورهای پیرامونی از جمله ایران یا باید «استثنایی» باشد یا عملاً نادیده گرفته میشود.
۲۰۲۶ میتواند سال بازگشت سینمای ایران به ویترین جشنوارهها باشد، یا سالی که نشان دهد فاصله ما با جریان اصلی سینمای جهان، بیش از آن است که با اعتبار گذشته پر شود.
در صفی که اسپیلبرگ و نولان ایستادهاند، فقط «خوب بودن» کافی نیست؛ باید غیرقابلچشمپوشی بود.
نویسنده: آرزو ایرانیخواه