حبابی که هر لحظه میترکد؛ آیا بازار خودرو قربانی بعدی شوک اقتصادی است؟
خودرو امروز نه آماده جهش است، نه مصون از ریزش. روی لبه تیغ حرکت میکند؛ با مردمی که از سر ناچاری خریدارند و دولتـی که هنوز تصمیم نگرفته خودرو را کالای مصرف بداند یا ابزار کنترل اجتماعی.
بازار خودرو دوباره وارد فاز انتظار شده؛ همان وضعیت مبهمی که معمولاً یا به جهش ناگهانی ختم میشود یا به سقوطی که کسی مسئولیتش را گردن نمیگیرد. در روزهایی که نرخ ارز آرامآرام بالا میرود و دولت سیگنال روشنی از مهار این روند نمیدهد، این پرسش جدیتر از همیشه مطرح است: آیا ریزش ناگهانی قیمت خودرو در راه است یا باز هم مصرفکننده باید هزینه بیتصمیمی سیاستگذار را بدهد؟
اظهارات عماد جعفری، کارشناس بازار خودرو، بیش از آنکه پیشبینی باشد، یک هشدار است. او بهدرستی میگوید در اقتصادی که قواعدش مدام تغییر میکند، «هیچ اتفاقی غیرممکن نیست». همین جمله، خلاصه وضعیت بازاری است که نه مصرفی مانده و نه سرمایهای؛ بلکه به گروگان سیاستهای متناقض درآمده است.
واقعیت این است که بازار خودرو ذاتاً بازار مصرف است، اما در ایران سالهاست به شکل مصنوعی به بازار سرمایهای تبدیل شده؛ آن هم نه با منطق اقتصادی، بلکه با کمبود عرضه، قیمتگذاری دستوری و رانت ثبتنام. نتیجه چه بوده؟ قفل شدن سرمایه مردم در صفهای طولانی تحویل، خواب سرمایه چندماهه یا چندساله و در نهایت سودهایی که اغلب فقط روی کاغذ جذاباند.
جعفری صریح میگوید سرمایهگذاری در خودرو تصمیم اشتباهی است؛ حرفی که سالهاست اقتصاددانها تکرار میکنند، اما بازار گوش نمیدهد. چرا؟ چون مردم به بازارهای دیگر اعتماد ندارند. وقتی ارز، طلا و بورس هر کدام با شوکهای سیاسی و تصمیمات ناگهانی بالا و پایین میشوند، خودرو تبدیل میشود به «پناهگاه روانی»، نه انتخاب عقلانی.
اما همین پناهگاه میتواند ناگهان فروبریزد. اگر دولت به هر دلیل—از آزادسازی قیمتها گرفته تا افزایش واردات یا تغییر سیاستهای تخصیص ارز—مسیر بازار را عوض کند، نخستین قربانی کسانی خواهند بود که با تصور سود کوتاهمدت وارد بازی شدهاند. تجربه نشان داده در چنین لحظاتی، بازار خودرو بدون هشدار قبلی اصلاح میشود؛ اصلاحی که معمولاً با واژه «سقوط» توصیف میشود.
مسئله اصلی اما اینجاست: حتی اگر قیمتها سقوط کنند، برنده واقعی کیست؟ مصرفکنندهای که قدرت خریدش سالهاست فرسوده شده، یا سیاستگذاری که یکبار دیگر بدون پاسخگویی، بازار را وارد شوک میکند؟
بازار خودرو امروز نه آماده جهش است، نه مصون از ریزش. روی لبه تیغ حرکت میکند؛ با مردمی که از سر ناچاری خریدارند و دولتـی که هنوز تصمیم نگرفته خودرو را کالای مصرف بداند یا ابزار کنترل اجتماعی.
در چنین شرایطی، تنها پیشبینی قابل اتکا این است: هرکس خودرو را بهجای نیاز، با رؤیای سود میخرد، باید آماده بیدار شدن با یک شوک جدی باشد.